การ "ทำกำไร" ของสมาคม

ปัญหาใหญ่ในการบริหารสมาคมเรื่องหนึ่งก็คือ การหารายได้ รายได้เป็นข้อจำกัดสำคัญเรื่องหนึ่งในการลดความสามารถในการสร้างกิจกรรมออกมาเพื่อสมาชิก

รายได้หลักของสมาคมส่วนใหญ่จะมาจากการค่าธรรมเนียมสมาชิก หากจะเพิ่มรายได้ด้วยการเพิ่มอัตราค่าธรรมเนียมนี้ สมาชิกต้องไม่พอใจ และอาจส่งผลถึงจำนวนสมาชิก

ในทางปฏิบีติ สมาคมยังสามารถหารายได้เพิ่มจากช่องทางที่ไม่ใช่ค่าธรรมเนียม (Non-dues)  ซึ่งจะเป็นการหารายได้เชิงพาณิชย์ คล้ายๆกับการประกอบธุรกิจ

แต่เรามักติดบทนิยามของสมาคม และสมาคมการค้า ตามที่กฏหมายบัญญัติไว้

"มาตรา ๗๘ การก่อตั้งสมาคมเพื่อกระทําการใดๆ อันมีลักษณะต่อเนื่องร่วมกัน และมิใช่เป็นการหาผลกําไรหรือรายได้มาแบ่งปันกัน ต้องมีข้อบังคับและจดทะเบียนตาม บทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายนี้" (ประมวลกฏหมายแพ่งและพาณิชย์)

"สมาคมการค้า” หมายความว่า สถาบันที่บุคคลหลายคนซึ่งเป็นผู้ประกอบวิสาหกิจจัดตั้งขึ้นเพื่อทําการส่งเสริมการประกอบวิสาหกิจอันมิใช่เป็นการหาผลกําไรหรือรายได้ แบ่งปันกัน (มาตรา 4 พระราชบัญญัติสมาคมการค้า 2509)

เรามักจะเข้าใจว่า กฏหมายห้าม ไม่ให้สมาคม "แสวงหากำไร" แต่ในความเป็นจริง กฏหมายอนุญาตให้สมาคม "ทำกำไร" ได้ แต่สิ่งที่ต้องห้ามตามกฏหมายทั้งสองฉบับคือ การนำกำไรมาแบ่งปันกัน

สมาคมทำกำไรได้ แต่กำไรต้องเป็นของสมาคม ไม่สามารถมาแบ่ง หรือปันผลกันแบบเดียวกับธุรกิจ

แต่สมาคม หรือสมาคมการค้า มิได้เป็นนิติบุคคลที่กฏหมายต้องการให้จัดตั้งขึ้นเพื่อการประกอบวิสาหกิจ เหมือนอย่างบริษัท หรือห้างหุ้นส่วน ตรงกันข้าม ในบทนิยามของสมาคมการค้าได้บอกไว้ชัดเจนว่าจัดตั้งขึ้น "เพื่อทําการส่งเสริมการประกอบวิสาหกิจ"

อีกทั้ง ในมาตรา 21 (1) แห่งพระราชบัญญัติสมาคมการค้า 2509 ได้ระบุข้อห้ามกระทำของสมาคมการค้าไว้ว่า "ประกอบวิสาหกิจโดยสมาคมการค้านั้นเอง หรือเข้าดําเนินการในการประกอบวิสาหกิจของสมาชิก หรือเข้ามีส่วน ถือหุ้น เป็นหุ้นส่วน หรือร่วมทุนในการประกอบ วิสาหกิจกับบุคคลใด ๆ เว้นแต่เป็นการถือตราสารหนี้ หรือเข้าถือหุ้นในบริษัทที่จดทะเบียนใน ตลาดหลักทรัพย์ที่มีผู้บริจาคหรือมอบให้แก่สมาคมการค้า"

แปลความได้ว่า ห้ามตั้งหน้าตั้งตาทำธุรกิจ(จนลืมวัตถุประสงค์ในการจัดตั้งสมาคม), ห้ามเข้าทำธุรกิจของสมาชิก, ห้ามมีหุ้น หรือถือหุ้นในการประกอบธุรกิจ ยกเว้นตราสารหนี้เช่นหุ้นกู้ การถือหุ้นในบริษัทในตลาดหลักทรัพย์สามารถทำได้เมื่อมีผู้อื่นมอบให้สมาคมการค้า

นี่คือแนวทางในการหารายได้ในเชิงพาณิชย์ของสมาคม และสมาคมการค้า